İnsan papilloma virusuna (HPV) qarşı peyvənd müasir tibbin ən çox müzakirə olunan mövzularından biri olaraq qalır. Bu müzakirələrin mərkəzində isə birmənalı dəstəkdən tutmuş ciddi skeptisizmə qədər geniş rəy spektrinə səbəb olan “Gardasil” peyvəndi dayanır. Aydın məsələdir ki, obyektiv qiymətləndirmə üçün təsdiqlənmiş tibbi sübutlara və beynəlxalq səhiyyə təlimatlarına əsaslanmaq lazımdır.

“Gardasil”, HPV-nin daha təhlükəli ştamları ilə yoluxmanın qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulmuş profilaktik peyvənddir. Hazırkı formula — “Gardasil 9” — doqquz növ HPV tipinə qarşı qorumanı təmin edir. Bura tədqiqatlara görə uşaqlıq boynu xərçəngi hallarının təxminən 70%-nə cavabdeh olan 16 və 18-ci, həmçinin əlavə onkoloji risklərlə əlaqəli olan 31, 33, 45, 52 və 58-ci tiplər daxildir. İnsan papilloma virusu həmçinin anal kanal, ağız-udlaq və kişi cinsiyyət orqanlarının xərçəngi, eləcə də kəskin uclu kondilomaların (ziyillərin) inkişafı ilə əlaqələndirilir. Xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, peyvəndin heç bir terapevtik (müalicəvi) təsiri yoxdur və mövcud infeksiyaya təsir göstərmir — o, yalnız profilaktik tədbir rolunu oynayır.

Peyvənd zamanı effektivlik

Peyvəndin effektivliyi virusla hər hansı mümkün təmasdan əvvəl tətbiq edildikdə ən yüksək olur və elə erkən peyvəndləmə tövsiyələri də bununla izah olunur. Beynəlxalq səhiyyə təşkilatları peyvənd üçün optimal yaşın 9-12 yaş arası olduğunu bildirirlər, çünki bu dövrdə orqanizmin immun cavabı ən güclü səviyyədə olur. Peyvəndləmə 26 yaşa qədər geniş şəkildə tövsiyə edilir. Bu yaşdan yuxarı fərdlər üçün isə onun məqsədəuyğunluğu fərdi qaydada müəyyən edilir, çünki yaş artdıqca virusla təmasdaolma ehtimalı da artır.

Təhlükəsizlik və yan təsirlər

Peyvəndin təhlükəsizliyi ictimaiyyəti ən çox düşündürən suallardan biridir. “Gardasil" 15 ildən artıqdır ki, qlobal miqyasda istifadə olunur və bu müddət ərzində yüz milyonlarla doza tətbiq edilib. Peyvəndin tərkibində canlı virus yoxdur və bu o deməkdir ki, preparat yoluxmaya səbəb ola bilməz. Klinik sınaqlardan və marketinqdən sonrakı müşahidələrdən toplanmış məlumatlar əlverişli təhlükəsizlik profilini təsdiqləyir. Ən çox rast gəlinən əks-təsirlər yüngül və keçicidir: bunlara inyeksiya yerində ağrı, yorğunluq və bədən temperaturunun cüzi yüksəlməsi daxildir. Şiddətli allergik reaksiyalar kimi ciddi fəsadlar isə son dərəcə nadir hallarda baş verir.

Əks-göstərişlər

Peyvənd üçün dəqiq müəyyən edilmiş əks-göstəricilər mövcuddur:

• Mütləq əks-göstəricilər: Peyvəndin komponentlərinə qarşı şiddətli allergik reaksiyalar və ya əvvəlki dozadan sonra yaranan anafilaksiya (allergenlə təmasdan saniyələr və ya dəqiqələr sonra yaranan, həyat üçün təhlükəli, bütün bədəni əhatə edən kəskin allergik reaksiyadır).
• Müvəqqəti əks-göstəricilər: Kəskin infeksion xəstəliklər, yüksək hərarət və ya xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsi.
• Hamiləlik dövrü: Ümumi qayda olaraq, hamiləlik zamanı peyvəndləmə təxirə salınır.

Hər bir fərdi halda qərar bütün müvafiq amilləri nəzərə alan həkim tərəfindən verilməlidir.

Risk və profilaktika

Peyvənddən imtina ilə bağlı risklər xüsusi diqqət tələb edir. HPV cinsi yolla ötürülən ən yayılmış infeksiyalardan biridir və həyat boyu bu virusa yoluxma ehtimalı yüksək olaraq qalır. Profilaktikadan imtina etmək xərçəngönü dəyişikliklər və virusla əlaqəli bədxassəli şişlərin yaranma riskini saxlamaq deməkdir. Peyvəndləmə isə, xüsusən tövsiyə olunan müddətdə aparıldıqda, bu riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.

Qeyd etmək vacibdir ki, peyvəndləmə müntəzəm skrininq (müayinə) ehtiyacını aradan qaldırmır. Peyvənd bütün onkogen HPV tiplərindən qorumadığı üçün, qadınlara müəyyən edilmiş tibbi protokollara uyğun olaraq müntəzəm sitoloji müayinələrdən (bədəndən alınan hüceyrə nümunələrinin mikroskop altında incələnərək xəstəliklərin (xüsusilə xərçəng, iltihab) erkən diaqnostikası üçün istifadə edilən sürətli və effektiv üsuldur, PAP-test) və digər skrininq formalarından keçmək tövsiyə olunur.

Miflər və reallıq

Geniş sübut bazasına baxmayaraq, peyvənd ətrafında miflər, o cümlədən onun sonsuzluğa və ya ciddi uzunmüddətli fəsadlara səbəb olması barədə iddialar hələ də gəzir. Bu günə qədər bu iddiaların heç biri elmi cəhətdən  təsdiqlənməyib. Beynəlxalq tibb birliyinin mövqeyi birmənalıdır: HPV peyvəndi effektiv profilaktik tədbir hesab olunur.

Xülasə olaraq, “Gardasil” bir neçə onkoloji xəstəliyin riskini azaltmaq üçün elmi əsaslandırılmış bir vasitədir. Bununla belə, hər bir tibbi prosedurda olduğu kimi, peyvəndləmə qərarı ixtisaslı mütəxəssislə məsləhətləşdikdən sonra, bütün göstəriş və əks-göstəricilər nəzərə alınmaqla fərdi qaydada verilməlidir.